भारतले चामल निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाउँदा नेपालमा भोकमरी हुन्छ ?

• साउन ५, २०८० | ६१० पटक पढिएको | सीमा संदेश

काठमाडौं । भारतले आफ्नो निर्यात नीति संशोधन गर्दै चामल निर्यातमा कडाइ गरेको छ । चामलको मूल्य बढेको भन्दै भारतले बिहीबार (जुलाई २० तारिख)मा चामल निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाएको हो ।

भारतले चामल निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाउँदा त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव नेपाललाई पनि पर्ने देखिन्छ । भारतबाट वार्षिक झण्डै ४० अर्ब रुपैयाँको धान चामल नेपालमा आयात हुँदै आएको छ । भन्सार विभागका अनुसार गत आर्थिक वर्ष २०७९/८० को जेठ मसान्तसम्म ३३ अर्ब ३७ करोड ५९ लाख रुपैयाँको ७२ करोड २१ लाख चार ४४ केजी धान चामल भारतबाट नेपाल भित्रिएको छ ।

नेपालमा भारतबाट मात्र नभएर चीन, थाइल्यान्ड, भुटान, क्यानडा, जापातलगायत १७ देशबाट धान चामल आयात हुँदै आएको छ । यी देशबाट गत वर्षको जेठ मसान्तसम्म नेपालमा ३३ अर्ब ६३ करोड ४७ लाख ९१ हजार रुपैयाँको धान चामल आयात भएको छ । १७ देशबाट धान चामल आयात भए पनि भारतको हिस्सा नै बढी रहेको छ । तथ्यांकअनुसार पूरै भारतकै हिस्सा छ भन्द पनि फरक पर्दैन ।

तर, कृषिविज्ञ डा. योगेन्द्रकुमार कार्की भारतले धान चामल रोक्दैमा नेपाली भोकले नमर्ने बताउँछन् । उनका अनुसार नेपालीलाई आवश्यक पर्ने खाद्य वस्तु नेपालमा उत्पादन हुन्छ ।

“नेपालमा एक करोड १५ लाख मेट्रिक टन धान, गहुँ, कोदो, मकै तथा फापर उत्पाद हुन्छ । हामीलाई ९६ लाख मेट्रिक टन भए प्रयाप्त हुन्छ,” उनले भने, “खाने तरिका सुधार गरेमात्र पनि भारतबाट चामल आयात नहुँदा नेपाली भोकमरीले मर्दैनन् । हामीलाई अपुग भनेको चामल हो । हामीले खाने तरिका सुधार गर्नुपर्‍यो ।”

रोटी, आलु तथा मकै के खाएर हुन्छ, एक छाक मात्र चामलको भात खाएर खानपानमा सुधार गर्नुपर्ने कार्कीको सुझाव छ ।

नेपालमै चैते धान र बर्खे धान उत्पादन हुने भन्दै भण्डार गर्ने ठाउँ नहुँदा समस्या परेको उनी बताउँछन् । भारतबाट आएको धान भण्डारणको अभावले भारत नै जाने पनि उनले बताए ।

स्थानीय सरकारले भण्डारण गर्ने व्यवस्था मिलाइ दिनुपर्ने पनि उनले सुझाएका छन् । “स्थानीय तहले एक हजार, दुई हजार क्षमताका भण्डारण गृह बनाइदियो भने हामीलाई खाद्यन्नको समस्या हुँदैन । भारतबाट नआए पनि अन्य ठाउँबाट धान चामल आउँछ,” कार्कीले बाह्रखरीसित भने ।

अन्य देशबाट धान चामल आउने भएकाले पैसा हुने र धनीलाई कुनै समस्या नहुने पनि उनले जानकारी दिए । तर, मध्यम वर्गलाई भने समस्या पर्ने देखिएको उनको भनाइ छ ।

“मध्यम वर्षले पनि हाम्रो उत्पादनमा प्रयोग गर्न जोड दिनुपर्छ र सरकारले पनि आकर्षित गर्नुपर्‍यो,” उनले भने, “खाद्यान्न भण्डारण र प्रयोगमा अहिलेदेखि नै योजना बनाउनु पर्‍यो । पहाडमा पनि खाने बानी सुधार गर्नुपर्‍यो ।”

कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयका अनुसार हाल १३ लाख ५७ हजार ८१६ हेक्टरमा धान रोपाइँ हुँदै आएको छ । तर, त्यसलाई बढाएर साढे १४ लाखदेखि १५ लाख हेक्टरमा धान रोप्ने व्यवस्था सरकारले मिलाउनुपर्ने कार्की बताउँछन् । यसतर्फ ध्यान दिएर सरकारले पनि सिँचाइ र मलको व्यवस्था गरिदिनुपर्ने कार्कीको भनाइ छ ।

नेपालमा जेठ मसान्तसम्म चीनबाट पाँच करोड २० लाख ७७ हजारको साढे एक लाख किलो धान चामल नेपाल भित्रिएको छ । त्यसका साथै भियतनामबाट ९७ करोड १५ हजार रुपैयाँको एक लाख चार हजार किलो र इटालीबाट ११ लाख ६० हजार २७ हजार किलो धानचामल आयात भएको छ ।